ÇED Kapsam Dışı Yazısı ve ÇED Muafiyet Yazısı Nasıl Alınır?

Ruhsat, teşvik ya da kredi dosyanızda sizden ÇED kapsam dışı yazısı istendi; ama tesisinizin ÇED Yönetmeliği karşısındaki yerini bilmiyorsunuz. Kimi muafiyet diyor, kimi kapsam dışı. Hangisinin size uyduğunu ve belgenin nasıl alındığını aşağıda anlatıyoruz.

ÇED Kapsam Dışı Görüşü Nedir?

ÇED Yönetmeliği, çevreye etkisi olabilecek projeleri iki listede toplar. Ek-1 listesindeki projeler ÇED raporu sürecine girer; Ek-2 listesindekiler için proje tanıtım dosyası hazırlanır. Bu iki listede yer almayan projeler için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nden ÇED kapsam dışı görüşü alınır.

Uygulamada bu yazıya ÇED kapsam dışı yazısı ya da ÇED kapsam dışı belgesi denir. Yazı, projenin o tarihteki faaliyet, kapasite ve adresiyle listelerde yer almadığını kayda geçirir. Dayanağı, tesisin unvanı ya da sektör adı değil, tesiste fiilen ne yapıldığı ve hangi kapasitede çalışıldığıdır.

ÇED Muafiyet Yazısı ile Kapsam Dışı Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram sık karıştırılır. ÇED kapsam dışı, faaliyetin bugünkü Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almaması demektir. ÇED muafiyet ise mevzuattaki özel bir hükme dayanır: faaliyet, ilgili madde yürürlüğe girmeden önce aynı adreste başlamışsa, bugün listede olsa bile başlangıç tarihindeki liste esas alınarak değerlendirilir.

Halk arasında İl Müdürlüğü'nün kapsam dışı görüşüne de ÇED muafiyet yazısı ya da ÇED muafiyet belgesi denir. Hukuki dayanakları farklı olduğu için başvuruda hangi gerekçeye dayandığınızı doğru yazmak gerekir. Eski kuruluş tarihi tek başına muafiyet için yeterli değildir; faaliyete başlama tarihi, o tarihteki üretim, adres ve sonraki değişiklikler belgelerle gösterilir.

5 Mart 2026 Değişikliğinden Sonra Durum

ÇED Yönetmeliği 5 Mart 2026'da değişti; "ÇED Gerekli Değildir" kararı kaldırıldı ve Ek-2 projelerinde proje tanıtım dosyası incelemesi artık "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Raporu Hazırlanmalıdır" kararıyla sonuçlanıyor. Listelerde yer almayan projeler için kapsam dışı görüşü ise alınmaya devam ediyor.

Bakanlığın uygulama genelgesine göre, 5 Mart 2026'dan önce görüş almadan inşaatına başlamış, kurulmuş ya da işletmeye geçmiş tesisler bunu belgeleyebildiklerinde faaliyetlerine devam edebiliyor; ancak kapasite artışı ya da değişiklik planlandığında yürürlükteki yönetmeliğe göre yeniden görüş alınması gerekiyor. Eski dosyalara bakarken görüşün hangi tarihte ve hangi liste metnine göre verildiğine dikkat ediyoruz.

ÇED Kapsam Dışı Yazısı Hangi İşlemlerde İstenir?

En sık belediye ve OSB'deki ruhsat işlemlerinde karşımıza çıkar. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı, çevre izni ya da geçici faaliyet belgesi başvurularında tesisin ÇED durumu sorulur. Yatırım teşvik belgesi işlemlerinde ve banka kredisi değerlendirmelerinde de bu yazı istenebilir.

Kapasite artışı, yeni ürün ya da yeni ünite eklenmesi de yeni bir ÇED görüşü gerektirebilir. Her ruhsat ya da teşvik başvurusunda aynı belgenin yeterli olacağını söylemiyoruz; önce kurumun talep yazısını okuyor, sonra tesisin durumuyla talebi eşleştiriyoruz.

Başvuru Dosyasında Neler Bulunur?

Dosyanın özü, faaliyetin açık ve tam tarifidir: ne üretildiği, hangi hammaddenin kullanıldığı, üretim akışı ve kapasite. Makine listesi, varsa yakma sistemlerinin ısıl gücü ve depolama kapasiteleri de belirtilir. Konum bilgileri eklenir: adres, ada-parsel, koordinat ve imar durumu.

Tapu ya da kira sözleşmesi, imza yetkisini gösteren belgeler ve başvuru dilekçesi dosyaya girer. Kurulu tesislerde kapasite raporu, iş akım şeması ve varsa önceki ÇED yazıları temel girdilerdir. İstenen belgeler İl Müdürlüğü uygulamasına göre değişebilir; listeyi başvurudan önce güncel talebe göre kontrol ediyoruz.

İl Müdürlüğü Süreci Nasıl İşler?

Başvuru, tesisin bulunduğu ildeki Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne yapılır. Müdürlük faaliyeti Ek-1 ve Ek-2 listeleriyle karşılaştırır; eksik ya da çelişkili bilgi varsa ek bilgi ister. Sonuçta ya kapsam dışı yazısı verilir ya da projenin hangi listeye girdiği bildirilir.

Ek-2 çıkarsa proje tanıtım dosyası, Ek-1 çıkarsa ÇED raporu süreci başlar. Sürecin uzamasının en sık nedeni eksik ya da tutarsız dosyadır. Biz başvuru öncesinde dosyanın teknik içeriğini kontrol ediyor, başvurudan sonra gelen talepleri işletmeyle birlikte yanıtlıyoruz. Resmî kapsam değerlendirmesini İl Müdürlüğü yapar; bizim ön incelememiz resmî görüş yerine geçmez.

Kurulu Tesislerde Kapasite Raporundan Kapsam Tespiti

Çalışan bir tesiste en sağlam kaynak kapasite raporudur. Rapordaki ürünler, kapasiteler, hammaddeler ve makineler listelerdeki eşik değerlerle karşılaştırılır. Faaliyet adına göre değil, tesiste fiilen ne yapıldığına göre eşleştirilir.

Kapasite raporunda her üretim adımı görünmeyebilir. Yüzey işlemleri, kaplama, kimyasal kullanım ve yardımcı üniteler için ek bilgi isteyebiliriz. Depolama kapasitesi genellikle raporda yer almaz; ayrıca beyan edilmesi gerekir. ÇED kapsam dışı belgesi ihtiyacını belirlerken raporun ilk sayfasındaki faaliyet adıyla yetinmiyoruz.

Kapasite Artışında Eski Görüş Geçerli mi?

Eski kapsam dışı yazısı, verildiği tarihteki faaliyet, kapasite ve adres için düzenlenmiştir. Bunlardan biri değişirse yazının dayanağı da değişir. Artıştan sonraki toplam kapasite bir eşik değeri aşıyorsa proje Ek-2 ya da Ek-1 kapsamına girebilir; listeler de zamanla değiştiği için eski yazı güncel metne göre yeniden değerlendirilmelidir.

Biz bu aşamada eski kapasiteyi, planlanan artışı ve artış sonrasındaki durumu açıkça gösteren teknik bilgiler hazırlıyoruz. Eski yazının yeni durumda kullanılabilirliği netleşmeden yatırım planının yalnızca bu belgeye dayandırılmasını önermiyoruz.

ÇED Muafiyet Yazısı ve Kapsam Dışı Başvurusunda Sık Yapılan Hatalar

En sık gördüğümüz hata, faaliyeti adındaki benzerliğe göre bir maddeyle eşleştirmektir; gemi tersanesi, tekne imalatı ve çekek yeri ayrı faaliyetlerdir. İkinci hata, eski ya da eksik sayfalı kapasite raporuyla başvurmaktır. Üretim adımlarını eksik anlatmak ve kullanılan kimyasalları bildirmemek de dosyayı geri döndürür.

Kapsam dışı başvurusuna muafiyet gerekçesi yazmak ya da tam tersini yapmak süreci uzatır. Kapasite artışından sonra eski yazıyı kullanmaya devam etmek denetimde soru doğurur. Raporda yer almayan depolama ve yakma verilerini atlamak sonucu değiştirebilir.

Neden Armada Çevre?

2015'ten beri İstanbul'daki sanayi tesisleri ve KOBİ'lerle çalışıyoruz; Yeterlik Belgesi No 10422 ile çevre danışmanlığı hizmeti veriyoruz. Önce tesisinizin kapasite raporunu ya da proje bilgilerini inceliyoruz. Faaliyetinizi güncel listelerle, gerekirse faaliyete başladığınız tarihteki listelerle karşılaştırıyoruz.

Sonuca göre kapsam dışı ya da muafiyet başvurusunu hazırlıyor, İl Müdürlüğü yazışmalarını takip ediyoruz. Sonuç Ek-2 ya da Ek-1 çıkarsa sonraki adımları sizinle birlikte planlıyoruz. Belirsiz bir konuda kesin sonuç söylemek yerine eksik veriyi belirliyor, başvurunun hangi gerekçeye dayandığını sade bir dille açıklıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

ÇED kapsam dışı belgesi ile ÇED muafiyet belgesi aynı şey mi?

Uygulamada çoğu zaman aynı adla anılırlar, ama dayanakları farklıdır. Kapsam dışı, faaliyetin listelerde yer almamasıdır. Muafiyet ise listede yer alan bir faaliyetin özel bir hüküm nedeniyle süreçten ayrılmasıdır.

Kapasite raporu olmadan başvuru yapılabilir mi?

Henüz kurulmamış projelerde kapasite raporu yoktur; başvuru proje bilgileri ve beyanla yapılır. Kurulu tesislerde ise kapasite raporu en sağlam dayanaktır; raporda olmayan bilgiler ayrıca beyan edilir.

Eski ÇED görüşü yeni ruhsat işlemi için yeterli mi?

Faaliyet, kapasite ve adres değişmediyse eski yazı çoğu zaman dayanak olarak kullanılır. Bunlardan biri değiştiyse yeni bir değerlendirme gerekir; karar vermeden önce eski yazıyı güncel listeyle karşılaştırmak gerekir.

ÇED muafiyet yazısı her eski tesise verilir mi?

Hayır. Muafiyet, mevzuattaki şartların tesisiniz için gerçekleşmesine bağlıdır. Faaliyetin ilgili madde yürürlüğe girmeden önce aynı adreste başlamış olması aranır; adres değiştiyse bu durum sonucu etkiler.

Tesisinizin Yerini Birlikte Belirleyelim

Kapasite raporunuzu ya da proje bilgilerinizi gönderin; tesisinizin kapsam dışı mı, muafiyet kapsamında mı, yoksa Ek-1 ya da Ek-2'de mi olduğunu ücretsiz belirleyelim. Sonuca göre hangi yazıya ihtiyacınız olduğunu ve dosyada neyin eksik kaldığını açıkça söyleyelim.